Yeni stand-by anlaşması çerçevesinde 2005 bütçesinin değerlendirilmesi

Dr. Yasemin ÖZUĞURLU

Bu çalışmada Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından gelişmekte olan ülkelerde uygulanan istikrar politikalarının kamu bütçesi üzerindeki etkisi, 2005 bütçe tasarısı çerçevesinde ele alınacaktır. Uluslararası Para Fonu (IMF) gelişmekte olan ülkelerin kalkınma süreçlerinde karşılaştıkları en önemli sorunu, kronik ödemeler dengesi açıkları ve uzun süreli enflasyon olarak tanımlamaktadır. Bu çerçevede önerilen istikrar politikalarının temelini, ödemeler dengesinde kalıcı bir iyileşme ve enflasyon oranında gerileme hedefleri oluşturmaktadır. Sayılan hedefleri gerçekleştirmek üzere tipik IMF içerikli bir istikrar programında genel olarak, devalüasyon veya döviz kuru ayarlamaları eşliğinde uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi, para ve kredi sınırlamaları, yurtiçi fiyat ayarlamaları, kamu harcamalarının azaltılması, dış borç ödemelerinin gerçekleştirilmesi önlemleri yer almaktadır. Sözkonusu önlemler çerçevesinde, istikrar programları hedeflerini gerçekleştirmek üzere kamu bütçesi önemli işlevler üstlenmektedir.

Geleneksel IMF programlarında döviz kuru ayarlamaları, devalüasyon gibi parasal araçlar ile ekonominin genel fiyat düzeyini etkilediği varsayılan kamu harcamalarının kısılması ve bütçe açıklarının düşürülmesine dönük sıkı maliye politikaları birlikte yer almaktadır. Dolayısıyla sözkonusu önlemler, program hedeflerine ulaşmak konusunda kamu bütçesinin önemini arttırmaktadır. Bunun yanı sıra, 1980’li yıllardan itibaren gelişmekte olan ülkelerde piyasa mekanizmasının güçlendirilmesini ve dünya ekonomisi ile bütünleşmelerini sağlamak üzere uygulanan yapısal uyum politikalarının temel araçlarından biri olarak kamu bütçesi kullanılmaktadır. Kamu bütçesi büyüklüğünün ekonomideki kaynak ve gelir dağılımını etkileme gücü, piyasa mekanizmasının güçlendirilmesi hedefine dönük olarak kamu bütçesinin önemini arttırmaktadır. Bu açıklamalara dayanarak gelişmekte olan ülkelerin IMF ile şartlı kredi ilişkilerini içeren Stand-by anlaşmalarının, konsolide bütçenin miktar ve bileşimini etkilediğini belirtmek gerekir. Dolayısıyla çalışmada 2005-2007 yıllarını kapsayan yeni stand-by anlaşması hedeflerine bağlı olarak şekillenen 2005 bütçesi değerlendirilmeye çalışılacaktır.