Elektrik enerjisi yatırımlarında hazine garantisi

Yrd. Doç. Dr. G. Kürşat YERLİKAYA

I. Genel açıklama
Bu çalışmada, dünyada ve Türkiye’de elektrik enerjisinin genel durumuna şöyle bir göz attıktan sonra asıl inceleme konumuz olan elektrik enerjisi yatırımları ve hazine garantileri ilişkisinin incelenmesine geçilecektir. Yani 1980’lerden bu yana enerji sektörünün piyasaya bırakılmasıyla başlayan dönem içerisinde, yatırımların sağlanmasında temin edilen kredilerin mukabilinde istenilen hazine garantilerinin akıbeti araştırılacaktır. Yaklaşık 20 yıllık gelişim süresinde sayısız eneri yatırımı gerçekleşmiş ve bunların hemen hemen hepsinde hazine garantileri temin edilmiş durumdadır. Sözleşmede belirlenen şartlar çerçevesinde işler beklenildiği gibi yürümediği zaman asıl borçlunun mükellefiyetlerini yerine getirmemesi halinde sözkonusu borç kefil konumunda olan hazineye dönmektedir. Bu da kamu borç stokunu artıran önemli nedenlerden birisi olarak kendini göstermektedir. Türkiye’ nin 1999 yılında girdiği ekonomik kriz, kamu maliyesini ciddi sıkıntılara sokmuş ve sonrasında yardımına muhtaç duruma düştüğü IMF ile ekonomik programlar oluşturulmuştur. IMF’nin de uyarılarıyla, yatırımlarda hazine garantisi temininde kısıtlamaya gidilmesi bir politika olarak gelişmeye başlamıştır. Bunda yap-işlet-devret ve yap-işlet modellerinin kapsamında başarılı olmayan projelerinin maliyeti de etkili olmuştur ki bu yatırımların hemen hepsinde hazine garantileri bulunmaktaydı. Bütün bu sıkışmaların neticesinde hükümet hazine garantilerinin kısıtlanması anlamında ilk ciddi yasal düzenlemesini yaparak 4628 sayılı Kanun’un Geçici 8. maddesiyle enerji piyasasında hazine garantilerinin kalktığı kayıt altına alınmıştır. Bu düzenleme sonucunda son durum nasıl olacaktır. Gerçekten enerji yatırımlarında hazine garantileri kalkmış mıdır ve bu durum yap-işlet-devret modelini nasıl etkileyecektir, burada bu soruların cevabı araştırılacaktır.