Dünya Bankası grubu üyeleri ve üye olmayanların banka ile muamelelerinin hukukî niteliği

İbrahim Orkun ATALAY

Çalışmamızda Dünya Bankası Grubu olarak bilinen, Milletlerarası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) ile onu örnek alarak kurulan ve onun işlevlerini değişik biçimlerde yerine getiren diğer iki malî kurum Milletlerarası Finans Teşkilâtı (IFC) ve Milletlerarası Kalkınma Teşkilâtı’nın (IDA), üyeleri olan devletler ile Üye olmayanlar; yani, bu devletlerdeki özel ve kamusal kişilerle olan muamelelerinin hukukî niteliği ele alınmıştır. Sözkonusu muameleler sermayeye katkı ve istikraz alma şeklinde iki gruba ayrılmaktadır. Malî kurumların sermayelerinin oluşumunda, Üyelerin verdikleri hazine tahvilleri ile Kurumların Üyelerden aldıkları bonolar ve bizzat ihraç ettikleri tahviller özel hukuk muameleleri olup satıldıkları ülkenin millî hukukuna tâbi iken, Üyeler ile malî kurumlar arasındaki istikraz muameleleri Devletler Hukuku’na tâbidir. Bunun yanı sıra, IBRD ve IDA Üye olmayanlara verdiği istikrazlar için Üyeden hazine garantisi istemektedir ki, bu adi kefalet değil, müteselsil borçluluk halidir. Üye olmayan borcunu ödemediği taktirde borcun tamamı Üyeden talep edilebilecektir. Üye olmayan ile yapılan anlaşma, Üye ile yapılan garanti anlaşmasına eklenerek Birleşmiş Milletler Sekreteryası’na tescil edildiğinden yine Devletler Hukuku’na tâbidir. Diğer taraftan, mukayese edildiğinde, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) Üye olanlarla da olmayanlarla da muameleleri Devletler Hukuku’na tâbidir. Asya Kalkınma Bankası (ADB) ise Üyesine istikraz vermekte, Üye de kendi ülkesindeki Üye olmayana yeniden vermektedir. Dolayısıyla, muamele başta Devletler Hukuku’na tâbi iken, ikinci aşamada millî hukuka tâbi olmaktadır.