Türkiye’de yap-işlet-devret modeli ve kamu borçlanması

Yrd. Doç. Dr. Kürşat YERLİKAYA

Türkiye’de kamu borçlanması Osmanlı Devletinden beri hep önemli bir sorun olarak devam ede gelmiş ve günümüzde de bilhassa son 1990’lı yıllardan sonra ağırlığını artık katlanılmaz hale getirmiş bulunmaktadır. Bugünkü borç yapımıza bakıldığında yuvarlak rakamlarla 2003 yılı verilerine göre iç ve dış toplam borcunun USD bazında 220 milyarı aştığını, bunun yaklaşık 127.477 milyar USD’nin dış borcu oluşturduğunu ve geriye kalan bakiye yaklaşık 100 milyar USD’nin de iç borcunu oluşturduğu görülmektedir. Diğer taraftan Hazine Müsteşarlığının yayınladığı verilere göre 2001 yılının GSMH’sı “176 483 953 (milyar) TL” olarak açıklanmakta ve Toplam Stok / GSMH =
% 69.2 olarak kesinlik kazanmaktadır.

Tabii ki kamu borçlanmasının neden böyle bir artış gösterdiğinin, iç ve dış borç stokunun bütçe bakımından neden bu kadar çevrilemez halde olduğunun nedenleri maliye ve ekonomi bilim adamları ve bürokrat ve teknokratlarınca sergilenmiştir. Tabii ki bunda kamu maliyesi disiplininin bozuk olması, yeterince sanayileşmemiş ve kurumsallaşmamış bir ekonomi, demokratik sistemin yeterince oturmamış olması ve hükümetlerin popülist politikalar gütmesi, terörle mücadele ve savunma harcamalarının ülkemiz bazında çok yüksek olması, yeterli bir vergi sisteminin olmaması ve bu bağlamda kayıt dışı ekonominin yükselen bir trend içinde olması, diğer taraftan 1980’li yıllardan sonra terk edilmeye çalışılan devletçi ekonomi zihniyetinin terk edilememesi ve özelleştirme faaliyetlerinin yetersizliği mukabilinde hızla büyüyen kamusal harcamalar v.s. sayılabilir.