İcra ve İflas Hukukumuzda Fevkalade Mühlet ve Fevkalade Hallerde Tatil

Av. İlhan Serin

Borçlular, borçlarını vadesi dolunca kendiliğinden öderler. Borç vadesi dolmasına rağmen ödenmezse, alacaklıların Devlet kuvveti yoluyla alacaklarının tahsil edilmesini istemek hakları vardır. Borcunu ödemeyen borçluya karşı alacaklı, vadenin dolmasından itibaren, alacak için öngörülen zamanaşımı süresi içinde takip yollarına başvurabilir. Borçlular aleyhine takip işlemlerine girişen alacaklılar belli süreler içinde belirli işlemleri yapmak durumundadırlar. Başka bir deyişle, takip işlemleri belli süre içinde yapılır ve takip işlemleri içinde de belli sürelerde bazı işlemlerde bulunulur; bütün işlemlerin yasalarda belirtilen süreler içinde yapılması doğal ve asıldır. Ancak yasalar bazı durumlarda borçlulara karşı icra takibi veya takip başlamışsa takip muamelesi yapılamayacağını hükme bağlamıştır. Kısaca bazı hallerde borçlulara borçlarını ödemeleri için yeni süre tanınabilir ve takipler durdurulabilir.

Bahsedilen durumlar İcra ve İflas Kanunumuzda iki ayrı yerde düzenlenmiştir. Kanunun Üçüncü Babının üçüncü kısmının başlığı ‘Tatiller ve Talikler’ biçiminde olup, bu başlık altında yedi maddede(İİK.m.51-56) çeşitli durumlar öngörülmüştür. Yine Kanunun On beşinci Babının başlığı ise ‘Fevkalade Hallerde Mühlet ve Tatil’dir ve burada İİK m.317-330 arasında iki ayrı kurum öngörülmüştür.

‘Tatiller ve Talikler’ başlığı altında yer alan düzenlemenin 51.maddesinde tatil gün ve saatlerinde icra takip işleri yapılamayacağı ve bu kuralın istisnaları düzenlenmiştir. Diğer maddelerde ise tatil hali değil, ayrı talik hallerine yer verilmiştir. Burada yer alan talik halleri takibin bir veya birkaç kişi için ertelenmesine yönelik düzenlemelerdir.

İİK’nın ‘Fevkalade Hallerde Mühlet ve Tatil’ başlıklı On beşinci Babında ise benzer özellikleri olan iki ayrı kurum düzenlenmiştir. Her iki kurum da bugüne kadar ülkemizde uygulanmamıştır.

‘Fevkalade Mühlet’ başlığı altında düzenlenen kurumda, olağanüstü durumlarda, özellikle ekonomik buhranlarda, Bakanlar Kurulunun kararı ile icra tetkik mercii tarafından isteyen borçluya, borcunu ödeyebilmesi için, altı ayı geçmemek üzere süre verilmektedir.

‘Fevkalade Hallerde Tatil’ başlığını taşıyan kurumda ise, salgın hastalık, büyük bir felaket veya savaş durumunda Bakanlar Kurulu kararı ile, ülkenin bir kısmında veya bazı ekonomik sınıflar yararına icra takipleri belli bir süre için durdurulmaktadır.

İİK’da yer alan ‘Tatil ve Talikler’ başlıklı düzenlemede yer alan talik hallerinin aksine, ‘Fevkalade Hallerde Mühlet ve Tatil’ kurumları bir ya da birkaç kişi değil çok geniş bir kitle yararına erteleme hallerini düzenlemektedir.