Bilgi Edinme Hakkı ve Özel Hayata, Haberleşmeye, Ticarî Sırlara, Fikir ve San’at Eserlerine İlişkin Sınırlamalar

Doç. Dr. Tamer İnal

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nun sağlamayı amaçladığı şeffaflık, aslında devlet ve vatandaş arasında mevcut olan, yöneten ve yönetilen kültürünün esasını etkileyebilecek nitelikte bir değişikliği gerçekleştirecek ve alışılagelmiş yöntem olan, sır kavramının ve gizlilik ilkesinin yerini, şeffaflık ilkesi alacak; sır kavramı ise, istisna katında kalacaktır. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu (BEHK), "demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan, eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak, kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usûlleri düzenlemek" (BEHK m. 1) amacı doğrultusunda hazırlanmış ve yürürlüğe girmiş olmakla birlikte; bilgi ve belgelerin, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümleri çerçevesinde, bilgi edinme hakkına sahip bulunan, başvuru sahibi T.C. uyruklu gerçek ve tüzel kişilere (BEHK m. 3/b) ve "Türkiye'de ikamet eden yabancılara ve Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişilere, kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde" (BEHK m. 4/II) biçimindeki bir kısıtlama getirmek suretiyle verilmesinin aşılması ve hükmün T.C. uyruklu vatandaş ile, Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler şeklinde bir tefrik ve ayırımcılık yapmaksızın, sadece "Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir" (BEHK m. 4/I) şekli ile bırakılması daha uygun olacaktır. Demokratikleşmenin ve idarenin şeffaflaşmasının ve özellikle de, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nun, aslında Avrupa Birliği müktesebatı (l'acquis communautaire) kapsamında bir uyum yasası mahiyetini taşıyan ve gerek Amsterdam Andlaşması'nın gereklerine uymak; gerekse Avrupa Parlamento'sunun, Konseyi'nin ve Komisyonu'nun resmî evrakına ulaşılmasını mümkün kılan Règlement CE 1049/2001 giriş kısmında, Avrupa Birliği'ne Üye devletlerinin, yurttaşlarının, kamu kurum ve kuruluşları nezdindeki resmî evraka ulaşmaları prosedürü hakkındaki, kendi ulusal hukuklarını da, Avrupa Birliği Yönerge'lerine uyumlu hâle getirmeye dâvet edilmiş olmaları karşısında ve küreselleşmenin de bir gereği olarak, yabancılara ilişkin söz konusu sınırlandırmanın kaldırılmasında da yarar bulunmaktadır.